Zawartość koszyka

Paluch koślawy czy sztywny – jak rozróżnić te schorzenia?

Choć potoczna nazwa brzmi podobnie, hallux rigidus, czyli sztywny paluch, to zupełnie inne schorzenie niż paluch koślawy, znany jako hallux valgus. Oba prowadzą do zmian w obrębie tego samego stawu, jednak różnią się od siebie diametralnie.

• Kierunek deformacji – w przypadku klasycznego haluksa koślawego duży palec nachyla się w stronę pozostałych palców, tworząc wypukłość z boku stopy. Paluch sztywny pozostaje prosty, ale nad stawem, od góry, pojawia się twarda, kostna narośl (osteofit).
• Rodzaj dyskomfortu – przy paluchu koślawym ból wynika z ucisku obuwia na zmienioną tkankę. Ból dużego palca u nogi w przypadku sztywnego palucha pojawia się podczas chodzenia.
• Ruchomość stawu – przy haluksie koślawym, zwłaszcza na początku, można w miarę swobodnie odgiąć duży palec od reszty. Przy sztywności palucha czujemy blokadę, a staw śródstopno-paliczkowy I stopniowo traci ruchomość – zanika możliwość wyprostu palucha (zgięcia grzbietowego).

Kto jest najbardziej narażony na sztywność palucha?

Badanie przeprowadzone w 2003 roku wykazało, że rozwój schorzenia ma najczęściej podłoże wieloczynnikowe, a na ograniczoną ruchomość palucha wpływają dwa dominujące czynniki:

• Przebyte urazy i mikrourazy – pojedyncze lub powtarzające się przeciążenia stawu, szczególnie częste u piłkarzy, biegaczy i osób bardzo aktywnych fizycznie.
• Anatomia stopy – bardzo istotną rolę odgrywa budowa stopy, np. płasko-koślawa stopa, uniesienie pierwszej kości śródstopia i specyficzny, bardziej płaski kształt głowy tej kości.

Dodatkowo zauważono, że pacjenci, u których choroba występowała wśród krewnych, znacznie częściej zmagali się ze sztywnym paluchem w obu stopach i pojawiał się on już w młodym wieku. Jednostronne przypadki korelowały z przebytym wcześniej urazem mechanicznym.

Co ciekawe, częściej na sztywność palucha cierpią kobiety niż mężczyźni [1].

Co zrobić, aby uniknąć stołu operacyjnego?

Szybkie działanie jest kluczowe, jeśli podejrzewasz u siebie hallux rigidus. Wczesne wdrożenie odpowiednich kroków może pozwolić na uniknięcie operacji, która zalecana jest u pacjentów z ostrym przebiegiem, u których metody niechirurgiczne okazały się nieskuteczne [2]. Od czego zacząć?

• Fizjoterapia i ćwiczenia – terapia manualna pomaga zmniejszyć sztywność palucha i poprawić mobilność stawu, zanim nieprawidłowy ruch spowoduje powstanie osteofitów.
• Modyfikacja obuwia – wybieraj buty o podeszwie w typie kołyskowym. Konstrukcja tych butów różni się od tradycyjnego, płaskiego obuwia. Tylna i przednia część podeszwy są uniesione. Podeszwa jest grubsza i celowo pozbawiona elastyczności, by zapewnić podparcie dużemu palcowi i odciążyć staw.
• Wkładki ortopedyczne – indywidualnie dobrane wkładki, które stabilizują stopę i ograniczają nacisk na duży palec, są kluczowym elementem terapii.
• Modyfikacja aktywności – niekiedy zalecana jest zmiana rodzaju lub intensywności aktywności fizycznej w celu odciążenia stawu [3].

Podsumowanie

Hallux rigidus to postępująca choroba zwyrodnieniowa, zniekształcająca staw śródstopno-paliczkowy I i ograniczająca zakres ruchu wyprostu palucha (zgięcia grzbietowego). W przypadku palucha koślawego problemem jest deformacja polegająca na odchyleniu palca w kierunku pozostałych i uwypukleniu głowy I kości śródstopia na zewnątrz.

Głównym objawem, dającym o sobie znać na co dzień, jest ograniczona ruchomość palucha – zwłaszcza podczas próby wyprostowania palca ku górze (np. podczas chodzenia, kiedy odbijamy się od podłoża). Z czasem wokół stawu tworzą się narośla kostne (osteofity), które fizycznie blokują ruch, wywołując silny ból dużego palca u nogi.

FAQ – odpowiedzi na najczęstsze pytania

Czy sztywny paluch i „haluks" to to samo?

Nie. Haluks to potoczna nazwa palucha koślawego (hallux valgus), który polega na odchyleniu dużego palca w stronę pozostałych i uwypukleniu bocznym I kości śródstopia. Z kolei hallux rigidus to choroba zwyrodnieniowa stawu, której głównym objawem jest sztywność i utrata ruchomości palca, bez wyraźnego skrzywienia na boki.

Czy przy paluchu sztywnym można biegać lub uprawiać sport?

Tak, ale wymaga to modyfikacji obuwia na takie z twardszą podeszwą. Bezpieczną alternatywą są sporty, które w niskim stopniu obciążają przednią część stopy, jak pływanie czy jazda na rowerze.

Jakie buty nosić przy sztywnym paluchu?

Najlepsze będą buty o twardej, stabilnej podeszwie o profilu kołyskowym. Jeśli zmiany są na wczesnym etapie, można zastosować indywidualnie dobraną wkładkę do butów. Należy jednak unikać butów na wysokim obcasie oraz tych z bardzo elastyczną, cienką podeszwą.

Bibliografia

1. Coughlin MJ, Shurnas PS. Hallux rigidus: demographics, etiology, and radiographic assessment. Foot Ankle Int. 2003 Oct;24(10):731-43. doi: 10.1177/107110070302401002. PMID: 14587987.
2. Deland JT, Williams BR. Surgical management of hallux rigidus. J Am Acad Orthop Surg. 2012 Jun;20(6):347-58. doi: 10.5435/JAAOS-20-06-347. PMID: 22661564.
3. Kunnasegaran R, Thevendran G. Hallux Rigidus: Nonoperative Treatment and Orthotics. Foot Ankle Clin. 2015 Sep;20(3):401-12. doi: 10.1016/j.fcl.2015.04.003. Epub 2015 Jun 9. PMID: 26320555.